Slotplanning vs. taktplanning: waarom carrosseriebouw anders plant dan trailerbouw

Veel maakbedrijven werken in hun productie op basis van een flow. Producten verplaatsen zich stap voor stap door de fabriek, elke bewerking heeft een vaste tijd en het proces is voorspelbaar. Dit principe, vaak georganiseerd via taktplanning, werkt uitstekend in seriematige productie. Maar voor carrosseriebouwers wordt er in de fabriek meestal heel anders gewerkt. Vaak is elke order voor een carrosseriebouwer anders. Klanten vragen om specifieke configuraties. Werkzaamheden duren in de praktijk langer of korter dan gepland. In zo’n productieomgeving werkt een klassieke taktplanning niet optimaal. Veel carrosseriebouwers kiezen daarom voor een andere manier van plannen, namelijk: slotplanning. In dit artikel leg ik je uit wat het verschil is tussen deze twee planningsmethoden. Ook ga ik in op wanneer welke aanpak het beste werkt en hoe je dit organiseert vanuit je ERP software.

Stuks productie versus seriematig

Om het verschil tussen slotplanning en taktplanning te begrijpen, is het belangrijk eerst naar het productieproces zelf te kijken.

Bij seriematige productie zoals in de trailerbouw of seriematige assemblage, beweegt een product door de fabriek volgens een vaste volgorde. Iedere werkplek voert een specifieke stap uit en na een bepaalde tijd schuift het product door naar de volgende fase. De planning richt zich vooral op het optimaliseren van die doorstroming. Vaak gebeurt dat via een vaste takt, ofwel: een ritme waarin producten steeds verder door het proces bewegen. Typische kenmerken van deze manier van produceren zijn:

• een vaste volgorde van bewerkingen
• relatief stabiele bewerkingstijden
• repeterende werkzaamheden
• producten die door de fabriek bewegen

In zo’n omgeving is het doel duidelijk: een zo soepel mogelijke flow creëren.

In de carrosseriebouw waar het vaker gaat om stuks productie ligt de dynamiek anders. Een voertuig staat meestal langere tijd op één werkplek, terwijl daar verschillende werkzaamheden worden uitgevoerd. Monteurs, onderdelen en gereedschappen bewegen dus naar het voertuig toe in plaats van andersom. Daarbij spelen andere factoren een rol, namelijk:

• veel variatie tussen orders
• verschillende disciplines die aan één voertuig werken
• bewerkingstijden die per project kunnen verschillen
• voertuigen die soms tussentijds worden verplaatst

De planning draait hier minder om flow en juist meer om werkplekken, capaciteit en beschikbaarheid. 

Wat is slotplanning?

Slotplanning is een manier van plannen waarbij werkplekken in tijdslots worden ingepland. In plaats van een product door verschillende stations te laten bewegen, staat het voertuig eigenlijk centraal in de planning. De vraag is dan: op welke plek staat dit voertuig en wat moet daar gebeuren? De planner bepaalt bijvoorbeeld:

• op welke werkplek een voertuig wordt geplaatst
• wanneer die plek beschikbaar is
• welke monteurs daar werkzaamheden uitvoeren
• welke materialen op dat moment nodig zijn

Het resultaat is een planning die sterk rondom het product en de werkplek is georganiseerd.

Wat is taktplanning?

Bij taktplanning staat juist de doorstroming van het product centraal. Elke stap in het proces heeft een vaste tijd, namelijk de takt. Na deze tijd schuift het product door naar de volgende werkplek, waar de volgende bewerking plaatsvindt. Een voorbeeld: elk uur start er een nieuwe bewerking op een station. Zodra de tijd voorbij is, gaat het product door naar de volgende stap in de lijn. Dit principe komt veel voor in de automotive assemblage, de trailerbouw en bij andere vormen van seriematige productie.

Het grote voordeel van deze manier van plannen is de voorspelbaarheid. Omdat elke stap hetzelfde ritme volgt, ontstaat een stabiele productieflow.

In veel gevallen wordt deze manier van plannen gecombineerd met het ‘single piece flow’ principe, waarbij producten één voor één door het proces bewegen. Dit helpt om wachttijden, tussenvoorraden en verstoringen te beperken. Maar zodra variatie toeneemt of werkzaamheden sterk verschillen in duur, kan het lastig worden om die vaste takt vast te houden.

Wanneer werkt welke planningsmethode?

Welke aanpak het beste werkt, hangt sterk af van het type productie. Slotplanning is vooral geschikt wanneer producten sterk variëren, werkzaamheden lastig te standaardiseren zijn, voertuigen langere tijd op één plek blijven en meerdere disciplines tegelijk aan één product werken. Dit is typisch voor veel carrosseriebouwers en voertuigombouwers.

Taktplanning werkt juist goed wanneer de productie repeterend is, bewerkingstijden redelijk stabiel zijn, producten door een vaste lijn bewegen en de variatie beperkt blijft. Dit zien we bijvoorbeeld bij trailerbouwers en andere seriematige producenten.

In de praktijk is het vaak een combinatie

Hoewel de theorie vaak een duidelijk onderscheid maakt tussen deze planningsmodellen, is de werkelijkheid meestal minder zwart-wit. Veel van onze klanten combineren beide vormen. Zo kan een organisatie bijvoorbeeld werken met een flowplanning voor subassemblages en slotplanning in de ombouwfase. Of een bedrijf kan een globale taktplanning gebruiken, terwijl specifieke werkplekken met slots worden gepland.

De praktijk in de maakindustrie is nu eenmaal dynamisch. Orders veranderen, werkzaamheden lopen uit en voertuigen moeten soms tussentijds worden verplaatst. Planningsmodellen moeten daarom niet alleen efficiënt zijn, maar ook flexibel.

Wat betekent dit voor ERP?

Voor operations managers betekent dit dat een ERP systeem meer moet ondersteunen dan alleen een traditionele productieplanning. Belangrijke vragen zijn bijvoorbeeld:

• Kun je plannen op werkplekken en tijdslots?
• Kun je capaciteit van monteurs en specialisten meenemen?
• Is materiaalvoorziening gekoppeld aan de plek waar het werk gebeurt?
• Kun je verschillende planningsmodellen combineren?

Bij Isah zien we dat dit soort logistieke planningsvraagstukken veel voorkomen bij carrosseriebouwers. De productie is projectmatig, met veel variatie en afhankelijkheden tussen werkplekken, mensen en materialen. Daarom ondersteunen we binnen Isah zowel slotplanning als flowplanning, zodat organisaties hun planning kunnen inrichten op een manier die past bij hun productieproces. In veel gevallen ligt de optimale oplossing ergens tussen die twee modellen in.

De uitdaging zit dus niet alleen in de planning zelf, maar ook in het hebben van het systeem dat die flexibiliteit ondersteunt. Juist daar maken de juiste tools het verschil tussen theorie en een planning die ook in de praktijk werkt.

Een van de klanten van Isah bij wie deze planningsuitdagingen speelden, was het Brabantse ESTEPE. Zij houden zich bezig met het ontwikkelen en produceren van chassis aanpassingen, exterieur en interieur modificaties aan cabines en het bijplaatsen van assen bij jaarlijks zo’n 2000 trucks. En ook bij Welgro, een gevestigde naam als het gaat om de productie van o.a. opleggers, was het onderwerp planning een belangrijk thema bij de inrichting van Isah.

Ben je benieuwd naar de manier waarop wij deze bedrijven geholpen hebben met hun planning? Neem gerust contact met me op. Ik vertel je er graag over!